කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) මගින් අතිශය තාත්වික ලෙස පෙළ, ඡායාරූප, ශ්‍රව්‍ය සහ වීඩියෝ නිර්මාණය කිරීමේ හැකියාව වර්ධනය වීමත් සමඟ, සැබෑ මිනිස් නිර්මාණ සහ යන්ත්‍ර මගින් ජනනය කරන ලද දේ වෙන්කර හඳුනා ගැනීම අද යුගයේ දැවැන්තම අභියෝගයක් බවට පත්ව ඇත. එහෙත්, මෙම AI විප්ලවය දැන් ඩිජිටල් මාධ්‍යයෙන් ඔබ්බට ගොස් භෞතික ලෝකය දක්වාද ව්‍යාප්ත වී ඇති අතර, ස්වභාවධර්මයේ කිසිදා නොතිබූ නව ජීව විද්‍යාත්මක අණු සහ ව්‍යුහයන් පවා AI මගින් නිර්මාණය කළ හැකි යුගයකට අප එළඹ සිටී.

ඩිජිටල් Deepfakes වලට එරෙහිව සටන් කරන අතරම, භයානක ජීව විද්‍යාත්මක ද්‍රව්‍ය නිර්මාණය කිරීම වැළැක්වීම සඳහා, Google DeepMind විසින් දියුණු watermarking පද්ධති සංවර්ධනය කිරීමට මූලිකත්වය ගෙන ඇත. SynthID සහ එහි ජීව විද්‍යාත්මක අනුවාදය වන SynthID Bio ඊට කදිම උදාහරණයකි.

පරිපූර්ණ Watermark එකක ප්‍රධාන ලක්ෂණ තුන

AI නිර්මාණයක් watermark කිරීම යනු ඡායාරූපයකට පෙනෙන අයුරින් ලාංඡනයක් (logo) යෙදීමක් නොවේ. DeepMind කණ්ඩායම විසින් ගණිතමය ක්‍රමවේද මත පදනම් වූ මෙම අදෘශ්‍යමාන පද්ධතිය දියුණු කිරීම සඳහා වසර අටකට ආසන්න කාලයක් ගත කර ඇත. වඩාත් ඵලදායී watermarking පද්ධතියක් සතු විය යුතු ප්‍රධාන ලක්ෂණ තුනක් පවතී:

• අදෘශ්‍යමාන බව (Imperceptibility): Watermark එක හේතුවෙන් කිසිවිටෙකත් මුල් නිර්මාණයේ ගුණාත්මක භාවයට හානියක් නොවිය යුතු අතර, එය මිනිස් ඇසට හඳුනාගත නොහැකි තරම් සියුම් විය යුතුය.
• ශක්තිමත් බව (Robustness): අදාළ ඡායාරූපය crop කිරීම, rotate කිරීම, compress කිරීම හෝ ඊට noise එකතු කිරීම වැනි වෙනස්කම්වලට ලක් කළද, මෙම සංඥාව නොමැකී පැවතිය යුතුය.
• පරිමාණය සහ භාවිතයේ පහසුව (Scalability and Usability): AI මාදිලියට එය පහසුවෙන් අන්තර්ගත කළ හැකි විය යුතු අතර, පසුව වෙනත් පද්ධතියකට එය පහසුවෙන් හඳුනාගත හැකි (detect) විය යුතුය.

පෙළ (text) ජනනය කිරීමේදී, විශාල භාෂා මාදිලි (LLMs) මීළඟ වචනය තෝරා ගන්නේ විකල්ප කිහිපයක් අතුරිනි. DeepMind හි පෙළ watermarking තාක්ෂණය ක්‍රියාත්මක වන්නේ රහස්‍ය යතුරක් (secret key) භාවිතයෙන් මෙම වචන තෝරාගැනීමේ රටාවන් ඉතා සියුම්ව පාලනය කිරීමෙනි. ඒ හරහා වාක්‍යවල සැබෑ අර්ථය වෙනස් නොකරමින්, එය AI නිර්මාණයක් බව අනාවරකයකට (detector) හඳුනාගත හැකිය.

SynthID Bio: ජීවයේ ගොඩනැඟුම් ඒකක සුරක්ෂිත කිරීම

ඩිජිටල් watermarking මගින් සාවද්‍ය තොරතුරු පැතිරීම වළක්වන අතර, මෙම තාක්ෂණය ජීව විද්‍යාවට අදාළ කිරීම හරහා ගෝලීය ජෛව-ආරක්ෂාව (biosecurity) සම්බන්ධ දැවැන්ත අවදානම් රැසක් වළක්වා ගත හැකිය. වර්තමානයේදී, තුන්වන පාර්ශ්වීය මෘදුකාංග (third-party tools) භාවිතයෙන් ඇමයිනෝ අම්ල (amino acids) මගින් ගොඩනැගුණු සංකීර්ණ ප්‍රෝටීන ව්‍යුහයන් නිර්මාණය කිරීමට පර්යේෂකයින්ට හැකියාව ඇත. වාණිජ DNA සංස්ලේෂණ සමාගම් (DNA synthesis companies) හරහා, පුද්ගලයින්ට මෙම අනුක්‍රමයන් (sequences) භෞතික ජීව විද්‍යාත්මක ද්‍රව්‍ය ලෙස “මුද්‍රණය” (print) කරගත හැකිය.

මෙහි ඇති ප්‍රධානතම ආරක්ෂක ගැටලුව වන්නේ, දැනට පවතින ආරක්ෂිත දත්ත ගබඩාවලට (safety databases) හසු නොවන, එහෙත් අතිශය භයානක (උදාහරණයක් ලෙස: වඳ වී ගිය වසංගත වෛරසයක්) ප්‍රතිඵලයක් ලබා දෙන ජාන අනුක්‍රමයක් නිර්මාණය කිරීමට යම් කඩාකප්පල්කාරී පිරිසකට AI තාක්ෂණය භාවිතා කළ හැකි වීමයි.

මෙම අවදානම මැඩපැවැත්වීම සඳහා DeepMind විසින් SynthID Bio හඳුන්වා දී ඇත. මෙමගින් AI මගින් නිර්මාණය කරන ලද ප්‍රෝටීන අනුක්‍රම සහ ත්‍රිමාණ ජෛව අණුක ව්‍යුහයන් තුළට සෘජුවම අදෘශ්‍යමාන watermarks ඇතුළත් කරයි:

• ත්‍රිමාණ ව්‍යුහයන් සඳහා (Structural Watermarking): AI මගින් තනි පරමාණු අතර දුර හෝ කෝණය ඉතා සියුම් ලෙස වෙනස් කරයි.
• ජාන අනුක්‍රම සඳහා (Sequence Watermarking): පද්ධතිය විසින් යම් නිශ්චිත ඇමයිනෝ අම්ල වෙනුවට ඊට සමාන වෙනත් ඇමයිනෝ අම්ල මාරු කිරීම (swap) සිදු කරයි.

සැබෑ රසායනාගාර පරීක්ෂණවලින් තහවුරු වූ සාර්ථකත්වය

DeepMind හි මෙම තාක්ෂණයේ ඇති සුවිශේෂීම ජයග්‍රහණය වන්නේ, මෙම watermarked ප්‍රෝටීන සැබෑ භෞතික රසායනාගාර (wet labs) තුළ පරීක්ෂාවට ලක් කිරීමයි. මෙලෙස watermark එකක් ඇතුළත් කිරීම මගින් අදාළ ප්‍රෝටීනයේ ස්වභාවික ජීව විද්‍යාත්මක ක්‍රියාකාරිත්වයට කිසිදු බලපෑමක් සිදු නොවන බව එම ප්‍රතිඵලවලින් තහවුරු විය. සාමාන්‍ය ප්‍රෝටීනවල මෙන්ම මෙම ජාන වෙනස් කළ ප්‍රෝටීනවලද ක්‍රියාකාරීත්වය (hit rates සහ binding capabilities) සම්පූර්ණයෙන්ම සමාන විය.

ඡායාරූපයක, පෙළක හෝ ජීව විද්‍යාත්මක අනුක්‍රමයක කේතය (code) තුළටම අදෘශ්‍යමාන watermarks කාවැද්දීම හරහා, නිර්මාණයක් බිහිවූයේ කොතැනින්ද යන්න පිළිබඳ නොමැකෙන වාර්තාවක් පවත්වා ගැනීමට අදාළ ආයතනවලට හැකියාව ලැබේ. මෙවැනි තාක්ෂණයන් දියුණු වීමත් සමඟ, කෘත්‍රිම බුද්ධියේ ඇති අතිමහත් බලය වඩාත් ආරක්ෂිතව සහ විශ්වසනීය ලෙස පරිහරණය කිරීමට ඉදිරියේදී අපට හැකිවනු ඇත.