වසර 25 ක් පුරාවටම අන්තර්ජාලයේ කේන්ද්‍රස්ථානය වූයේ Google Search ය. එය ඉතා සරල, දෙපාර්ශවයටම වාසිදායක වූ නිල නොවන ගිවිසුමක් මත ක්‍රියාත්මක විය. පරිශීලකයෙකු යමක් සෙවූ විට, Google විසින් වෙබ් පිටු බිලියන සිය ගණනක් පීරා වඩාත්ම අදාළ සබැඳි (Links) පෙන්වන අතර, පරිශීලකයා එම සබැඳි මත ක්ලික් කර අදාළ තොරතුරු ඇති වෙබ් අඩවි වෙත පිවිසියේය.

දිනකට සෙවුම් බිලියන 8.5 ක් සහ ගෝලීය අන්තර්ජාල ගමනාගමනයෙන් (Traffic) 90% කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් හැසිරවූ මෙම පද්ධතිය තුළ සෑම දෙනාම ආදායම් උපයා ගත්හ. වෙබ් අඩවි හිමියන් (Publishers) තමන් වෙත පැමිණෙන පාඨකයන්ගෙන් මුදල් උපයා ගත් අතර, Google සමාගම සෙවුම් පිටුවේ මෙන්ම වෙබ් අඩවි තුළද වෙළඳ දැන්වීම් විකිණීමෙන් විශාලතම ලාභ කොටස හිමිකර ගත්තේය. මේ හරහා Google Search දැන්වීම් ආදායම පමණක් වසරකට ඩොලර් බිලියන 260 ඉක්මවන දැවැන්ත ව්‍යාපාරයක් බවට පත් විය.

නමුත් අද වන විට එම වසර 25 ක එකඟතාවය බිඳ වැටී ඇත. Google Search වෙත කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) හඳුන්වා දීමත් සමඟ, දැන් Google සෙවුම් වලින් 60% ක්ම අවසන් වන්නේ පරිශීලකයා කිසිදු වෙබ් සබැඳියක් (Link) මත ක්ලික් කිරීමකින් තොරවය. NPR මාධ්‍ය ජාලය මෙය ඔන්ලයින් පුවත් කලාවේ “වඳවී යාමේ මට්ටමේ ව්‍යසනයක්” (Extinction-level event) ලෙස හඳුන්වා දී ඇත. නමුත් මෙහි ඇති සැබෑ කතාව සාම්ප්‍රදායික සෙවුම් යන්ත්‍රය විනාශ වීම නොව, ඒ වෙනුවට Google විසින් ගොඩනඟමින් සිටින නවතම ව්‍යාපාරික ආකෘතියයි.

ක්ලික් කිරීම් (Clicks) නතර කිරීමටම සැලසුම් කළ විශේෂාංග

මෙම වෙනස ආරම්භ වූයේ බැලූ බැල්මට අහිංසක යැයි පෙනුණු විශේෂාංගයකිනි: එය AI Overviews වේ. මසකට පරිශීලකයින් බිලියන 2.5 ක් වෙත ළඟා වන මෙම විශේෂාංගය හරහා, ඔබ යමක් සෙවූ සැණින් Gemini විසින් සෙවුම් පිටුවේ ඉහළින්ම සාරාංශගත පිළිතුරක් ලබා දෙයි. පරිශීලකයින්ට හෝ වෙබ් අඩවි හිමියන්ට මෙයින් ඉවත් වීමට (Opt-out) හැකියාවක් නැත.

එතැන් සිට පරිශීලකයාව සෙවුම් පිටුව තුළම රඳවා ගැනීමට Google තවත් පියවර කිහිපයක්ම හඳුන්වා දුන්නේය:

• AI Mode: පරිශීලකයාගේ ප්‍රශ්නවලට සෙවුම් පිටුව තුළදීම පිළිතුරු දෙන සහ මූලාශ්‍ර පෙන්වන පූර්ණ සංවාද (Chat) මාදිලියකි. මෙය පරිශීලකයා එම සංවාදය තුළම රැඳී සිටිනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරයි.
• ක්ෂණිකව නිර්මාණය වන අතුරුමුහුණත් (Custom Interfaces): 2026 මැයි මාසයේ පැවති Google I/O සමුළුවේදී හඳුන්වා දුන් පරිදි, දැන් ඔබේ ප්‍රශ්නයට අදාළව පින්තූර, වගු සහ දත්ත එක් කරමින් එසැණින් නව අතුරුමුහුණත් නිර්මාණය කිරීමට Search වෙත හැකියාව ඇත.
• Information Agents: කාලයත් සමඟ විවිධ මාතෘකා පිළිබඳව අවධානයෙන් සිට, ඔබ සෙවුමක් කිරීමටත් පෙරම අලුත් තොරතුරු ඔබ වෙත එවන ස්වයංක්‍රීය නියෝජිතයින් (Agents) ක්‍රියාත්මක වේ.

මේ සෑම විශේෂාංගයක්ම සැලසුම් කර ඇත්තේ පරිශීලකයින් වෙනත් වෙබ් අඩවි වෙත යාම (Clicking) අවම කිරීමටය. මේ නිසා වෙබ් අඩවි හිමියන් පාඨකයාගේ අවසාන ගමනාන්තය වෙනුවට, Google හි AI සඳහා දත්ත සපයන හුදු මූලාශ්‍රයක් පමණක් බවට පත්ව ඇත.

වෙබ් අඩවි ගමනාගමනයේ (Traffic) දැවැන්ත කඩාවැටීම

පරිශීලකයින් ලින්ක් මත ක්ලික් කිරීම නැවැත්වූ විට, නිදහස් අන්තර්ජාලයේ ආර්ථික පදනම දෙදරා යයි. ලොව පුරා පුවත් වෙබ් අඩවි 2,500 කට වඩා නිරීක්ෂණය කරන Chartbeat දත්ත වලට අනුව, 2024 දෙසැම්බර් සහ 2025 දෙසැම්බර් අතර කාලය තුළ Google Search හරහා පුවත් අඩවි වෙත ලැබෙන පිටු නැරඹුම් (Page views) 34% කින් පහත වැටී ඇත.

එහෙත් මෙම 34% ක සාමාන්‍ය අගය තුළ ඊටත් වඩා භයානක සත්‍යයක් සැඟවී තිබේ. වෙබ් අඩවිය කුඩා වන තරමට ඔවුන්ට සිදුවූ හානිය ඉතා විශාලය:

වෙබ් අඩවි කාණ්ඩය / ආයතනය	Google Traffic අහිමි වීම	අමතර විස්තර
මහා පරිමාණ ප්‍රකාශකයින්	22% ක අඩුවීමක්	Digital Content Next සාමාජිකයින් (NYT, Condé Nast, Vox) 1% සිට 25% දක්වාත්, ඇතැම් සෙවුම් වලදී 75% කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයකුත් අහිමි කර ගත්හ.
මධ්‍යම පරිමාණ ප්‍රකාශකයින්	47% ක අඩුවීමක්	ඉතිරිව ඇති සබැඳි අවස්ථා මහා පරිමාණ සමාගම් විසින් අත්පත් කර ගැනීම නිසා දැඩි බලපෑමකට ලක් විය.
කුඩා පරිමාණ ප්‍රකාශකයින්	60% ක අඩුවීමක්	Giant Freaking Robot වැනි ස්වාධීන වෙබ් අඩවි සම්පූර්ණයෙන්ම වැසී ගිය අතර, HouseFresh වෙබ් අඩවියට සිය සේවකයින් ඉවත් කිරීමට සිදු විය.
DMG Media (Daily Mail)	ඇතැම් සෙවුම් වලදී 89% ක් දක්වා	විශේෂිත සෙවුම් (Queries) රැසකදී දැවැන්ත කඩාවැටීමක් වාර්තා විය.
HubSpot	70% – 80% ක ඇස්තමේන්තුගත අඩුවීමක්	ලොව හොඳම SEO තාක්ෂණය භාවිතා කරන සමාගමක් වුවද දැඩි පසුබෑමකට ලක් විය.
People Inc.	60% සිට 20% මට්ටම දක්වා වැටීම	People, Food & Wine, සහ Investopedia හි මව් සමාගමයි. Google දැන් හවුල්කරුවෙකු නොව “තරඟකරුවෙකු” බව එහි ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියා පවසයි.
Chegg	49% ක අඩුවීමක්	මෙම කඩාවැටීමෙන් පසු මෙම අධ්‍යාපනික වෙබ් අඩවිය Google සමාගමට එරෙහිව නඩු පැවරීය.

නව ආකෘතිය: පාඨකයින් වෙනුවට බලපත්‍ර (Licensing) ලබා ගැනීම

වෙබ් අඩවි වෙත පාඨකයින් යොමු කරනවා වෙනුවට, Google සහ අනෙකුත් AI සමාගම් දැන් බලපත්‍ර ලබා ගැනීමේ (Licensing) ආකෘතියකට මාරු වෙමින් සිටියි. එනම් තෝරාගත් ප්‍රධාන පෙළේ මාධ්‍ය ආයතන කිහිපයකට මුදල් ගෙවා ඔවුන්ගේ තොරතුරු සෘජුවම AI පද්ධතියට ලබා ගැනීමයි. Google දැනටමත් Associated Press (AP) සමඟ සජීවී පුවත් ලබා ගැනීමේ ගිවිසුමකට එළඹ ඇති අතර, ප්‍රධාන ප්‍රකාශකයින් 20 දෙනෙකු සමඟ නියමු ව්‍යාපෘතියක් ක්‍රියාත්මක කරයි.

විශේෂත්වය වන්නේ Google මෙම තීරණය ගත්තේ හොඳ හිත පෙරදැරි කරගෙන නොවීමයි. නොමිලේම වෙබ් අඩවිවල තොරතුරු සාරාංශගත කළ හැකි නිසා 2024 දී ඔවුන් මෙවැනි ගිවිසුම් ගැන කිසිදු උනන්දුවක් දැක්වූයේ නැත. නමුත් 2025 දී සාකච්ඡා නැවත ආරම්භ වී 2026 මැද භාගයේදී මෙය වේගවත් වූයේ රජයන් විසින් නීති රීති දැඩි කිරීමත් සමඟය. විශේෂයෙන්ම 2026 ජූනි මාසයේදී එක්සත් රාජධානියේ තරඟකාරීත්ව සහ වෙළඳපොළ අධිකාරිය (CMA) විසින් AI විශේෂාංගවලින් ඉවත් වීමේ (Opt-out) අයිතිය ලබා දෙන ලෙස Google හට බල කළ අතර, යුරෝපා සංගමය 2026 ජූලි මාසය වන විට Digital Markets Act යටතේ කාලසීමාවක් පැනවීය.

Google මේ සඳහා යොමු වන විටත්, අනෙකුත් තාක්ෂණික දැවැන්තයින් මෙම වෙළඳපොළ නිර්මාණය කර අවසන්ව තිබුණි:

• OpenAI: News Corp සමඟ වසර 5 කට ඩොලර් මිලියන 250 ක ගිවිසුමක් අත්සන් කළ අතර The Guardian, Axios, සහ The Washington Post සමඟද එක් විය.
• Microsoft: Copilot සඳහා අන්තර්ගතයන් මිලදී ගැනීමේ වෙළඳපොළක් (Pay-per-use marketplace) නිර්මාණය කළ අතර ඊට AP සහ USA Today එක් විය.
• Amazon සහ Meta: Amazon විසින් The New York Times, Condé Nast, සහ Hearst සමඟ ගිවිසුම්ගත වූ අතර, Meta සමාගම News Corp, Le Figaro, සහ Süddeutsche Zeitung සමඟ එක් විය.
• Perplexity: මූලාශ්‍ර ලෙස භාවිතා කරන වෙබ් අඩවි සමඟ වෙළඳ දැන්වීම් ආදායම බෙදා ගැනීම සඳහා ඩොලර් මිලියන 42.5 ක අරමුදලක් වෙන් කළේය.

මෙම නව ආර්ථිකය තුළ තොරතුරු සහ ලිපි තවදුරටත් පාඨකයින්ට ක්ලික් කිරීම් හරහා “සිල්ලරට” විකිණෙන්නේ නැත; ඒවා AI මාදිලි පුහුණු කිරීමේ අමුද්‍රව්‍ය ලෙස තාක්ෂණික සමාගම්වලට “තොග වශයෙන්” අලෙවි කෙරේ.

බලපත්‍ර ක්‍රමය (Licensing) අන්තර්ජාලයට අසාර්ථක විසඳුමක් වන්නේ ඇයි?

බලපත්‍ර ගිවිසුම් හරහා ලැබෙන මිලියන ගණනක මුදල බැලූ බැල්මට විශාල යැයි පෙනුනද, සෘජු පාඨක පැමිණීමෙන් (Traffic) අහිමි වන ආදායම පියවීමට එය කිසිසේත්ම ප්‍රමාණවත් නොවේ.

1. ඉතා සුළු ප්‍රතිශතයක් වීම: මෙතෙක් වාර්තා වූ විශාලතම ගිවිසුම වන News Corp හි වසර 5 කට ඩොලර් මිලියන 250 ක ගිවිසුම (වසරකට ඩොලර් මිලියන 50 ක්), ඔවුන්ගේ වාර්ෂික ආදායම වන ඩොලර් බිලියන 10 සමඟ සැසඳූ විට 0.5% ක් තරම් ඉතා කුඩා අගයකි.
2. කුඩා වෙබ් අඩවි සම්පූර්ණයෙන්ම කොන් වීම: Google සාකච්ඡා කරන්නේ ප්‍රධාන පෙළේ ජාතික මාධ්‍ය ආයතන 20 ක් වැනි සුළු පිරිසක් සමඟ පමණි. 60% ක පාඨක පිරිසක් අහිමි කරගත් ස්වාධීන මාධ්‍යවේදීන්ට, ප්‍රාදේශීය පුවත් අඩවිවලට සහ විශේෂිත ක්ෂේත්‍ර පිළිබඳ ලියන කුඩා වෙබ් අඩවිවලට මෙම ගිවිසුම් ලැබෙන්නේ නැත. එහෙත් ඔවුන්ගේ ලිපි කිසිදු ගෙවීමකින් තොරව තවදුරටත් AI විසින් උකහා ගෙන සාරාංශගත කරනු ලබයි.
3. හවුල්කරුවන් වෙනුවට සැපයුම්කරුවන් කිරීම: ඩොලර් ට්‍රිලියන 2 ක වටිනාකමකින් යුත් Google සමාගමට අවශ්‍ය නම්, YouTube හි නිර්මාණකරුවන්ට දැන්වීම් ආදායම බෙදා දෙන ආකාරයටම, AI මගින් උපුටා දක්වන සෑම වෙබ් අඩවියකටම සාධාරණ ආදායම් කොටසක් ලබා දීමේ ක්‍රමයක් (Revenue share) හෙට වුවද ආරම්භ කළ හැකිය. නමුත් එසේ කළහොත් වෙබ් අඩවි හිමියන් ඔවුන්ගේ “හවුල්කරුවන්” බවට පත් වේ. ඒ වෙනුවට පෞද්ගලික බලපත්‍ර ගිවිසුම් තෝරා ගැනීමෙන් Google සියලු පාලනය තම අතට ගෙන, වෙබ් අඩවි හිමියන්ව ඕනෑම මොහොතක ඉවත් කළ හැකි “සැපයුම්කරුවන්” (Suppliers) බවට පත් කර තබා ගනියි.

අනාගත අන්තර්ජාලයේ පැතිකඩ තුනක්

Google හි මෙම නව ආකෘතිය තහවුරු වීමත් සමඟ අනාගත අන්තර්ජාලය ප්‍රධාන ආකාර තුනකට හැඩගැසෙමින් පවතී:

1. තමන්ගේම වලිගය ගිල දමන සර්පයෙකු වැනි අන්තර්ජාලයක් (Data Drought)

මිනිසුන් වෙබ් අඩවි වෙත පිවිසීම නැවැත්වූ විට, වෙබ් අඩවිවල දැන්වීම් ආදායම සහ දායකත්ව (Subscriptions) අහිමි වී යයි. මුදල් නොලැබෙන විට මිනිසුන් අලුතින් කරුණු ගවේෂණය කර ලිපි ලිවීම නවතා දමයි. මිනිසුන් විසින් නිර්මාණය කරන අලුත් අන්තර්ගතයන් හිඟ වන විට, AI මාදිලිවලට සිදුවන්නේ AI විසින්ම මීට පෙර නිර්මාණය කළ තොරතුරු නැවත නැවතත් ආදායනය (Input) ලෙස භාවිතා කරමින් පුහුණු වීමටයි. මෙම චක්‍රය නිසා වසරින් වසර AI ලබා දෙන පිළිතුරුවල නිරවද්‍යතාවය සහ ගුණාත්මකභාවය පිරිහී යයි. සරලව කිවහොත්, Google සිය නිෂ්පාදනයේ පැවැත්ම රඳා පවතින සැපයුම් ජාලයම විනාශ කරමින් සිටියි.

2. ඉඩම් හිමියෙකු (Landlord) යටතට පත් වූ අන්තර්ජාලයක්

පැරණි ක්‍රමයේදී Google විසින් සබැඳි 10 ක් පෙන්වූ අතර, කුමන මූලාශ්‍රය විශ්වාස කළ යුතුද යන්න තීරණය කළේ පාඨකයා විසිනි. නව ක්‍රමයේදී කුමන තොරතුර පෙන්විය යුතුද, කුමන වෙබ් අඩවිය සඳහන් කළ යුතුද යන්න තීරණය කරන්නේ Google හි AI පද්ධතියයි. අතළොස්සක් වූ ප්‍රධාන මාධ්‍ය ආයතන කිහිපයකට පමණක් ගිවිසුම් මත මුදල් ගෙවන අතර, අනෙකුත් සියලුම ස්වාධීන හඬවල් නොපෙනී යයි. මීට වසර 25 කට පෙර Google හි ගිවිසුම වූයේ “අපි ඔබට පාඨකයින් එවන්නම්” යන්නයි. අද එම ගිවිසුම වී ඇත්තේ “ඔබ පැවතිය යුතුද නැද්ද යන්න තීරණය කරන්නේ අපියි” යන්නයි.

3. සෘජු පාඨක සබඳතාවල නැගී සිටීම (Direct Relationships)

Google හි මෙම ඒකාධිකාරයෙන් බේරී පවතින එකම අන්තර්ජාල අවකාශය වන්නේ AI අතරමැදියෙකුට මැදිහත් විය නොහැකි සෘජු මානව සබඳතා පමණි. Email Newsletters, සෘජු දායකත්වයන් (Subscriptions), YouTube සහ සමාජ මාධ්‍ය හරහා ගොඩනඟා ගත් තමන්ගේම ප්‍රේක්ෂකාගාරයන් (Owned audiences) වෙනදාටත් වඩා බලවත් වෙමින් පවතී. සැබෑ මනුෂ්‍යයෙකුගේ අත්දැකීම් සහ අදහස් සමඟ සම්බන්ධ වීමට කැමති ග්‍රාහකයෙකුව AI සාරාංශයකින් තෘප්තිමත් කළ නොහැකි බැවින්, අනාගත මාධ්‍ය ලෝකයේ පැවැත්ම රඳා පවතින්නේ නිර්මාණකරුවන් සහ ප්‍රේක්ෂකයින් අතර පවතින මෙම සෘජු බැඳීම මතය.