වසර ගණනාවක් තිස්සේ ලෝකයේ රැහැන් රහිත (wireless) ජාල යටිතල පහසුකම් ගොඩනැගී ඇත්තේ තදබදය වැඩි වෙමින් පවතින රේඩියෝ තරංග (radio spectrum) මතයි. ස්මාර්ට්ෆෝන්, රවුටර්, ස්මාර්ට් ඔරලෝසු සහ ඉයර්බඩ් බිලියන ගණනක් එකම සංඛ්‍යාත පරාසයක් සඳහා තරඟ කරන බැවින් මෙම තදබදය දිනෙන් දිනම නරක අතට හැරෙමින් පවතී. නමුත් ජර්මනියේ ඉංජිනේරුවන් පිරිසක් අපට ඉතා සමීපයේ ඇති විදුලි බල්බය හරහා මීට විප්ලවීය විකල්පයක් නිහඬවම සංවර්ධනය කරමින් සිටිති.

Li-Fi (Light Fidelity) යනු සාමාන්‍ය දෘශ්‍ය ආලෝකය සහ අධෝරක්ත කිරණවල දැවැන්ත වර්ණාවලිය ප්‍රයෝජනයට ගනිමින් අන්තර්ජාල දත්ත සම්ප්‍රේෂණය කරන තාක්ෂණයකි. මෙහිදී LED බල්බයක සිදුවන (තත්පරයකට මිලියන ගණනක් වාරයක් සිදුවන) දැල්වීම් සහ නිවීම් හරහා සාමාන්‍ය Wi-Fi වලට වඩා වේගවත්ව, වඩා ආරක්ෂිතව සහ අඩු බලශක්තියක් වැය කරමින් දත්ත හුවමාරු කරගත හැක.

Li-Fi ක්‍රියාත්මක වන්නේ කෙසේද?

නවීන LED බල්බයක් යනු කුඩා ඉලෙක්ට්‍රොනික ස්විචයකි. මිනිස් ඇසට එය එක දිගට දැල්වී තිබෙනවා සේ පෙනුණද, කුඩා සංවේදකයකට (sensor) එය අධික වේගයකින් දැල්වෙන සහ නිවෙන ආකාරය හඳුනාගත හැක. මෙම වේගවත් රටාව ඩිජිටල් දත්තවල ‘1’ සහ ‘0’ බවට පරිවර්තනය වේ. මෙම ආලෝක රටාවන් හැඩගැස්වීමෙන් ආලෝක ධාරාවක් අධිවේගී අන්තර්ජාල සම්බන්ධතාවයක් බවට පත් කළ හැකිය.

2011 දී ස්කොට්ලන්ත ජාතික මහාචාර්ය හැරල්ඩ් හාස් (Harold Haas) විසින් TED සාකච්ඡාවකදී “Li-Fi” යන පදය හඳුන්වා දුන්නද, මෙය ප්‍රායෝගික තාක්ෂණයක් බවට පත් කිරීමේ බරපතල ඉංජිනේරු කටයුතු බොහොමයක් සිදුවූයේ බර්ලිනයේදීය. දශක දෙකකට වැඩි කාලයක් තිස්සේ Fraunhofer Heinrich Hertz Institute (HHI) විසින් මෙම තාක්ෂණයේ සීමාවන් පුළුල් කර ඇති අතර, අතිවිශාල දත්ත ප්‍රමාණයක් බාධාවකින් තොරව සම්ප්‍රේෂණය කළ හැකි Li-Fi පද්ධතියක් USB පෙන් ඩ්‍රයිව් එකක ප්‍රමාණයට කුඩා කිරීමට ඔවුන් සමත් විය.

ප්‍රායෝගික පරීක්ෂණ: අනාගතයේ පන්තිකාමරය

2019 වසරේ අගභාගයේදී, HHI විසින් Li-Fi තාක්ෂණය පර්යේෂණාගාරයෙන් පිටතට ගෙනවිත් ජර්මනියේ ස්ටුට්ගාර්ට් හි (Stuttgart) පිහිටි පාසලක පන්තිකාමරයක් තුළ ස්ථාපිත කරන ලදී. එහිදී සිවිලිමේ සවිකර තිබූ විදුලි බල්බ මගින් පන්තිකාමරය ආලෝකමත් කරන අතරම සිසුන්ගේ ලැප්ටොප් පරිගණක වෙත සෘජුවම අන්තර්ජාල පහසුකම් ලබාදීමද සිදු විය. උපාංග 30ක් එකවර සම්බන්ධ වූවත් එහිදී Wi-Fi වලදී මෙන් කිසිදු තදබදයක් ඇති නොවීය.

සුවිශේෂී භාවිතයන්: ආරක්ෂාව සහ තදබදය අවම කිරීම

පන්තිකාමරයක් යනු සරල පරීක්ෂණයක් වුවද, මෙම තාක්ෂණයේ සැබෑ වටිනාකම මතුවන්නේ රේඩියෝ තරංග භාවිතය අනතුරුදායක හෝ බාධා සහිත ස්ථානවලදීය:

• රෝහල්: රේඩියෝ තරංග සංවේදී ජීවිතාරක්ෂක වෛද්‍ය උපකරණවලට බාධා කළ හැකි ස්ථාන.
• කර්මාන්තශාලා: විශාල යන්ත්‍රෝපකරණ නිසා සාමාන්‍ය Wi-Fi වලට බාධා (electromagnetic noise) ඇතිවන කර්මාන්තශාලා පරිශ්‍ර.
• ආරක්ෂිත ස්ථාන: බැංකු, හමුදා කඳවුරු සහ පර්යේෂණාගාර සඳහා Li-Fi යනු කදිම විසඳුමකි. මන්දයත්, ආලෝකයට බිත්ති හරහා ගමන් කළ නොහැකි බැවිනි. අදාළ කාමරය තුළ කෙනෙකු භෞතිකව නොමැති නම්, ඔහුට කිසිසේත්ම පිටත සිට ජාලයට අනවසරයෙන් පිවිසිය නොහැක.

පවතින සීමාවන්

Li-Fi එතරම් ආරක්ෂිත සහ වේගවත් නම්, එය තවමත් ඔබේ නිවසේ රවුටරය ප්‍රතිස්ථාපනය කර නැත්තේ ඇයි? එයට හේතුව ආලෝකයේ භෞතික ස්වභාවයයි.

ආලෝකයට බිත්ති හරහා ගමන් කළ නොහැකි වීම ආරක්ෂාව අතින් වාසියක් වුවද, නිවසක් තුළ භාවිතයේදී එය අපහසුවක් ගෙන දෙයි. එක් Wi-Fi රවුටරයකට මුළු නිවසටම සංඥා ලබා දිය හැකි වුවත්, Li-Fi හරහා එලෙස සම්බන්ධතාවයක් ලබා දීමට නම් සෑම කාමරයකම සිවිලිමේ සම්ප්‍රේෂක සවි කළ යුතුය. එමෙන්ම, සම්ප්‍රේෂකය සහ ලබන්නා අතරට යම් බාධාවක් (උදාහරණයක් ලෙස අතක් හෝ ලැප්ටොප් තිරයක්) පැමිණියහොත් සම්බන්ධතාවයට බාධා ඇතිවිය හැක. මීට අමතරව, නවීන ස්මාර්ට් ජංගම දුරකථන සහ පරිගණකවල තවමත් Li-Fi සංවේදක අන්තර්ගත කර නොමැති බැවින් මේ සඳහා අමතර උපාංගයක් සවිකර ගැනීමට සිදුවේ.

Wi-Fi සහ Li-Fi හි එකතුව

Li-Fi නිර්මාණය කර ඇත්තේ Wi-Fi සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ කර දැමීමට නොවේ. 2023 දී, Li-Fi තාක්ෂණය නිල වශයෙන් ගෝලීය 802.11 Wi-Fi ප්‍රමිති පවුලට (Wi-Fi standards) ඇතුළත් කරන ලද අතර, ඒ හරහා තත්පරයට ගිගාබිට් 9.6 ක වේගයක් ලබා ගැනීමට හැකියාව ඇත.

අනාගතයේදී අපට රේඩියෝ තරංග සහ ආලෝකය අතර සටනක් දැකගන්නට නොලැබෙනු ඇත. ඒ වෙනුවට එය බාධාවකින් තොර සුසංයෝගයක් වනු ඇත. ඔබේ නිවසේ බිත්ති හරහා සම්බන්ධ වීමට උපාංග Wi-Fi භාවිතා කරන අතර, කාර්යාලයක, කර්මාන්තශාලාවක හෝ රෝහලක දීප්තිමත් ආලෝකයක් යටට ගිය වහාම ඔබේ උපාංග ස්වයංක්‍රීයව අතිශය වේගවත්, ආරක්ෂිත Li-Fi වෙත මාරු වනු ඇත.