ඩිජිටල් තොරතුරු ක්ෂේත්‍රයේ වසර 15කට වැඩි අත්දැකීම් ඇති අප, සමාජ මාධ්‍ය දැවැන්තයින්ගේ පරිණාමය නිරන්තරයෙන් නිරීක්ෂණය කරමු. වරක් අපරාජිත යැයි සිතූ වේදිකාවන්, තාක්ෂණික වෙනස්වීම් සහ මහජන මතය වෙනස් වීමත් සමඟ නිරන්තරයෙන්ම අර්බුදවලට මුහුණ දෙයි. ෆේස්බුක් (Facebook) හෙවත් වර්තමාන Meta සමාගම මේ වන විට ගමන් කරමින් සිටින්නේ ද මෙවැනිම තීරණාත්මක සන්ධිස්ථානයකය.

මෑතකදී බීබීසී (BBC) හි The Global Story පොඩ්කාස්ට් වැඩසටහනට එක්වූ තාක්ෂණික වාර්තාකරු ජෙෆ් හොර්විට්ස් (Jeff Horwitz), Meta හි අතීත මතභේද සහ එහි අනාගතය සුරක්ෂිත කර ගැනීම සඳහා කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) වෙත යොමුවීම පිළිබඳව ගැඹුරු විශ්ලේෂණයක් ඉදිරිපත් කළේය. Meta වෙත එල්ල වී ඇති ප්‍රධාන තර්ජන සහ සමාගම ඒවායින් බේරීමට සැලසුම් කර ඇති ආකාරය පහතින් විස්තර කෙරේ.

එළඹෙන “Social Reckoning” සංස්කෘතික අභියෝගය

Meta හි මහජන ප්‍රතිරූපය තවත් දැවැන්ත සංස්කෘතික පරීක්ෂණයකට මුහුණ දීමට නියමිතය. 2010 වසරේ අතිශය ජනප්‍රිය වූ The Social Network චිත්‍රපටයෙන් පසුව, එහි දෙවන කොටස ලෙස The Social Reckoning නමින් නව චිත්‍රපටයක් මේ වන විට නිර්මාණය වෙමින් පවතී. මෙම චිත්‍රපටය පදනම් වී ඇත්තේ 2021 වසරේ Wall Street Journal හි ජෙෆ් හොර්විට්ස් විසින් මෙහෙයවන ලද “Facebook Files” නම් ආන්දෝලනාත්මක විමර්ශනය මතය.

මෙමඟින් සමාගම තුළ ඇති වූ අභ්‍යන්තර ගැටුම් නාට්‍යානුසාරයෙන් ඉදිරිපත් කෙරෙන අතර එහි ප්‍රධාන චරිත මෙසේය:

• ජෙෆ් හොර්විට්ස්: ජෙරමි ඇලන් වයිට් (Jeremy Allen White) විසින්.
• ෆ්‍රාන්සස් හෝගන් (Whistleblower): මයිකී මැඩිසන් (Mikey Madison) විසින්.
• මාර්ක් සකර්බර්ග්: ජෙරමි ස්ට්‍රෝන්ග් (Jeremy Strong) විසින්.

මූලික දුර්වලතාවය: අඛණ්ඩතාවයට වඩා වර්ධනයට මුල්තැන දීම

Meta හි වර්තමාන ප්‍රතිරූප අර්බුදයට මූලික හේතුව වන්නේ 2012 වසරේ IPO ට පෙර ඔවුන් සිදුකළ වෙනසයි. පරිශීලකයින් වේදිකාව තුළ ගත කරන කාලය සහ වෙළඳ දැන්වීම් ආදායම උපරිම කිරීමේ අරමුණින්, ෆේස්බුක් සිය වේදිකාව ඇල්ගොරිතම මත පදනම් වූ, පුද්ගලීකරණය කළ අන්තර්ගතයන් පෙන්වන ස්ථානයක් බවට පත් කළේය.

මෙය ව්‍යාපාරික වශයෙන් සාර්ථක වුවද, ඉන් සමාජ ගැටලු රැසක් නිර්මාණය විය:

• වෛරස් වීමේ එන්ජිම: අන්තර්ගතයක නිරවද්‍යතාවය තහවුරු කිරීමට පෙර එය වේගයෙන් පැතිරීම නව ඇල්ගොරිතම මගින් වේගවත් කළේය.
• ආරක්ෂාව නොසලකා හැරීම: සමාජ ධ්‍රැවීකරණය, ළමා අපයෝජන සහ වංචා වළක්වා ගැනීම සඳහා Meta අභ්‍යන්තරව “Integrity Team” නමින් කණ්ඩායමක් පිහිටුවන ලදී. නමුත්, ආරක්ෂාව පිළිබඳ විසඳුම් වේදිකාවේ වර්ධනයට බාධාවක් වූ සෑම විටම සමාගම වර්ධනය (growth) තෝරාගත් බව අභ්‍යන්තර ලේඛන මගින් අනාවරණය විය.

යොවුන් ආරක්ෂාව පිළිබඳ අර්බුදය සහ ඩොලර් බිලියන 17ක වන්දි ගෙවීම

ඇල්ගොරිතම මගින් මෙහෙයවන මෙම පද්ධතිය තරුණ පරපුරට දැඩි ලෙස බලපා ඇත. හිටපු Meta ආරක්ෂක විධායක නිලධාරියෙකු වන ආටුරෝ බෙජාර් කළ සමීක්ෂණ මගින් අනාවරණය වූයේ ඉන්ස්ටග්‍රෑම් (Instagram) හි සිටින යෞවනයින් නිරන්තරයෙන් හිංසනයන්ට සහ ඔවුන්ගේ මානසිකත්වයට හානි කරන අන්තර්ගතයන්ට නිරාවරණය වන බවයි.

දිනෙන් දින වැඩිවන නෛතික පීඩනයන්ට ප්‍රතිචාර වශයෙන්, තරුණ පරිශීලකයින්ට දැනුවත්වම හානි කිරීමේ චෝදනා මත එක්සත් ජනපද ප්‍රාන්ත 47ක් සමඟ ඩොලර් බිලියන 17ක සමථයකට එළඹීමට Meta මෑතකදී එකඟ විය. මේ යටතේ Meta විසින් නව ආරක්ෂක පියවරයන් ගත යුතුය:

• දැනුම්දීම් (Notifications) සීමා කිරීම: රාත්‍රී කාලයේ (උදා: රාත්‍රී 11:00) හෝ පාසල් වේලාවන් තුළ යෞවනයින්ට දැනුම්දීම් යැවීම තහනම් වේ.
• කාල සීමාවන්: යෙදුම් භාවිතයට ඇබ්බැහි වීම වැළැක්වීම සඳහා නව යොවුන් ගිණුම් සඳහා දිනකට පැය දෙකක භාවිත සීමාවක් පැනවීමට නියමිතය.

අනාගතය කරා හැරීම: මෙටාවර්ස් (Metaverse) සිට Generative AI දක්වා

සාම්ප්‍රදායික සමාජ මාධ්‍යවල උපරිමය මේ වන විට පසුකර ඇති බව හඳුනාගෙන ඇති Meta, මීළඟ තාක්ෂණික යුගය ජයගැනීමට දැඩි උත්සාහයක නිරත වේ.

• මෙටාවර්ස් අසාර්ථක වීම: වර්තමාන AI රැල්ලට පෙර සකර්බර්ග් සමාගමේ දිශානතිය අතථ්‍ය යථාර්ථය (VR) දෙසට හැරවූ අතර ඒ සඳහා ඩොලර් බිලියන 80 කට ආසන්න මුදලක් වියදම් කළේය. නමුත් දැවැන්ත මූල්‍ය පාඩුවලින් පසු එම ව්‍යාපෘතිය නතර කිරීමට ඔවුන්ට සිදුවිය.
• LLM තාක්ෂණයේ තරගය: Meta හි වර්තමාන ප්‍රධාන ඉලක්කය වන්නේ Generative AI සහ විශාල භාෂා ආකෘති (LLMs) ය. නමුත් ආදර හැඟීම් අවුස්සන භූමිකාවන්ට අනුබල දෙන ප්‍රතිපත්ති මාර්ගෝපදේශ සහිත AI චැට්බොට් ළමුන් සඳහා හඳුන්වා දුන් බවට වාර්තා පළ විය. ළමුන් ලිංගිකත්වයට යොමු කරන අන්තර්ගතයන් තම ප්‍රතිපත්ති මගින් දැඩි ලෙස තහනම් කර ඇති බව පවසමින් Meta මෙය ප්‍රතික්ෂේප කළේය.
• “Muse” සහ ආරක්ෂිත AI: පරිශීලකයින්ගේ එදිනෙදා ජීවිතය සැලසුම් කිරීමට උපකාර වන, පුද්ගලික දත්ත ආරක්ෂිතව ලබාගත හැකි “Muse” නමින් අභ්‍යන්තරව සාකච්ඡා කරන ලද පවුලට හිතකර AI සහායකයින් නිර්මාණය කිරීමට සකර්බර්ග් අදහස් කරයි.

Meta සමාගම බිඳ වැටෙමින් පවතීද?

තරුණ පරිශීලකයින්ගේ අඩුවීමක් සහ දැවැන්ත නීතිමය වන්දි ගෙවීම් හමුවේ වුවද, Meta සමාගම “මිය යමින් පවතී” යැයි ප්‍රකාශ කිරීම ඉක්මන් වැඩි ය. AI ආධිපත්‍යය සඳහා වන තරඟයේදී Meta සමාගමට සුවිශේෂී වාසි දෙකක් ඇත: එනම්, ඔවුන් සතු අතිවිශාල මූල්‍ය ශක්තිය සහ අසමසම පරිශීලක දත්ත ප්‍රමාණයයි. ඔවුන් සෑම විටම ඊළඟ නව නිපැයුම සිදු නොකළත්, තරඟකරුවන් මිලදී ගැනීමට හෝ ඔවුන් අනුකරණය කිරීමට ඇති හැකියාව නිසා ඉදිරි අනාගතයේදී ද ඔවුන් ඩිජිටල් ලෝකයේ ප්‍රබල බලවේගයක් ලෙස රැඳී සිටිනු ඇත.