අපි හැමෝම හිතාගෙන ඉන්නේ අපේ සල්ලි බැංකුවේ සුරක්ෂිතයි කියලා. අපේ WhatsApp මැසේජ් කාටවත් බලන්න බැහැ කියලා (End-to-End Encrypted). ඇයි? මොකද ඒ හැම දෙයක්ම ආරක්ෂා කරන්නේ ගණිතමය “අගුල්” (Encryption) වලිනි.

වර්තමාන සුපිරි පරිගණකයකට මේ අගුල් කඩන්න වසර මිලියන ගණනක් ගත වේ. ඒ නිසා අපි ආරක්ෂිතයි. නමුත්, යම් දවසක ඒ අගුල තත්පර ගණනකින් කැඩිය හැකි යන්ත්‍රයක් බිහි වුවහොත්?

එම දිනය හඳුන්වන්නේ “Q-Day” හෝ “ක්වොන්ටම් එළිදරව්ව” (The Quantum Apocalypse) ලෙසයි.

1. මොකක්ද මේ ක්වොන්ටම් පරිගණක? (The Master Key)

සාම්ප්‍රදායික පරිගණක වැඩ කරන්නේ Bits වලින් (0 හෝ 1). ක්වොන්ටම් පරිගණක වැඩ කරන්නේ Qubits වලිනි. මීට එකවර 0 සහ 1 යන අවස්ථා දෙකේම සිටිය හැක (Superposition).

සරල උදාහරණයක් ගමු: ඔබට කාමර 1,000ක් ඇති ගොඩනැගිල්ලක, එක කාමරයක සැඟවූ යතුරක් සොයන්නට අවශ්‍යයි.

• සාමාන්‍ය පරිගණකයක්: එකින් එක දොරවල් ඇරලා බලයි. (1, 2, 3…). ඊට ගොඩක් වෙලා යයි.
• ක්වොන්ටම් පරිගණකයක්: එකවර දොරවල් 1,000ම ඇරලා බලයි. වැඩේ ඉවර වෙන්නේ තත්පරයෙනි.

2. අන්තර්ජාලය බිඳවැටීම (The Crash)

අද මුළු අන්තර්ජාලයම (Facebook, Google, Bank Apps) රඳා පවතින්නේ RSA වැනි Encryption ක්‍රම මතයි. ක්වොන්ටම් පරිගණකයක් පැමිණි විගස, මේ RSA ආරක්ෂාව “කඩදාසියක් ඉරනවා වගේ” පහසුවෙන් කැඩී යයි.

එවිට කුමක් සිදුවේවිද?

• බැංකු: ඔබේ ගිණුමේ Password එක ඕනෑම කෙනෙකුට පෙනේවි. මුළු බැංකු පද්ධතියම බිංදුවට වැටේවි.
• රහස්: රජයේ ආරක්ෂක රහස්, ඔබේ පෞද්ගලික ඊමේල්, ව්‍යාපාරික රහස් සියල්ල ප්‍රසිද්ධ වේවි.
• Cryptocurrency: Bitcoin වැනි මුදල් ඒකකවල ආරක්ෂාව සම්පූර්ණයෙන්ම නැති වී යයි.

මෙය Y2K වගේ බොරු බියක් නොවේ. මෙය භෞතික විද්‍යාව විසින් තහවුරු කළ අනාගතයකි.

3. හොරකම දැන්, කියවීම පසුව (Harvest Now, Decrypt Later)

ඔබ හිතනවා ඇති “ක්වොන්ටම් පරිගණක එන්න තව අවුරුදු 10ක්වත් යයිනේ, එතකන් බයක් නෑ” කියලා. වැරදියි. අනතුර දැනටමත් පටන් අරන්.

හැකර්වරුන් සහ සමහර රටවල් දැන් කරන්නේ “Harvest Now, Decrypt Later” උපායයි.

• ඔවුන්ට දැන් ඔබේ Encrypted Data කියවන්න බැහැ.
• ඒ නිසා ඔවුන් කරන්නේ ඒ දත්ත ටොන් ගණන් හොරකම් කරලා ගබඩා කරගන්න එකයි.
• තව වසර 5කින් හෝ 10කින් ක්වොන්ටම් පරිගණකයක් ලැබුණු ගමන්, ඔවුන් අර පරණ ගොනු සියල්ල එකවර Decrypt කරනු ඇත. ඒ කියන්නේ ඔබ අද යවන රහස් ඊමේල් එකක් වුවද, අනාගතයේදී කියවීමේ අවදානමක් ඇත.

4. විසඳුම: පශ්චාත්-ක්වොන්ටම් ආරක්ෂාව (PQC)

ලෝකය නිකන් බලාගෙන ඉන්නේ නැහැ. Google, IBM සහ ඇමරිකානු රජය (NIST) දැන් තරඟයට Post-Quantum Cryptography (PQC) නිපදවමින් සිටී. මේවා ක්වොන්ටම් පරිගණකයකටවත් කැඩිය නොහැකි සංකීර්ණ ගණිත ක්‍රමයි.

නමුත් ගැටලුව වන්නේ, මුළු ලෝකයේම ඉන්ටර්නෙට් එක මේ අලුත් ක්‍රමයට මාරු කරන්න (Upgrade) වසර ගණනාවක් ගත වීමයි. අපි ප්‍රමාද වැඩිද?

නිගමනය: The Final Human Update

අපේ තාක්ෂණය දියුණු වන තරමටම, අපේ අනාරක්ෂිත බවද වැඩි වේ. ක්වොන්ටම් එළිදරව්ව යනු අන්තර්ජාලයේ අවසානය නොවේ; එය “පරණ අන්තර්ජාලයේ” අවසානයයි.

අපට ඉතා ඉක්මනින් අපේ ඩිජිටල් ලෝකය “Quantum-Proof” ලෙස Update කිරීමට සිදුවනු ඇත. නැතහොත් අපට නැවතත් ලියුම් කවරවල ලිපි යැවූ යුගයට යාමට සිදුවනු ඇත.