BBC හි Radical වැඩසටහනේ විශේෂ අංගයකදී, නිවේදක Gabriel Gatehouse සමඟ එක්වූ ප්‍රකට ලේඛිකාවක, මාධ්‍යවේදිනියක සහ සමාජ විචාරිකාවක වන නඕමි ක්ලේන් (Naomi Klein), නූතන ධනවාදයේ ගමන් මග, උග්‍ර දේශපාලන නැඹුරුතාවන් සහ පාලනයකින් තොර තාක්ෂණය හමුවේ මානව වර්ගයා මුහුණ දෙන අභියෝග පිළිබඳව දීර්ඝ ලෙස සාකච්ඡා කළාය.

ඇස්ට්‍රා ටේලර් (Astra Taylor) සමඟ එකතුව ලියන ලද ඇගේ අලුත්ම කෘතිය වන “End Times Fascism” පාදක කරගනිමින්, ක්ලේන් පෙන්වා දෙන්නේ සීමාවක් නොමැති ආර්ථික මොඩලයක් හේතුවෙන් පරිසර අර්බුදය, ධන අසමානතාව සහ දේශපාලන ඒකාධිපතිවාදය එකට එකතු වූ භයානක සංක්‍රාන්ති සමයකට ලෝකය පැමිණ ඇති බවයි.

1. රැඩිකල් අදහස්ද? නැතහොත් රැඩිකල් වූ යථාර්ථයක්ද?

තමන් “රැඩිකල්” මතධාරිනියක ලෙස හඳුන්වනු ලැබුවද, තමාගේ මතවාද සැබවින්ම රැඩිකල් නොවන බවත්, වර්තමාන දේශපාලන හා පාරිසරික යථාර්ථය දැවැන්ත ලෙස අන්තවාදී අතට (radicalized) තල්ලු වී ඇති බවත් ඇය පවසන්නීය.

“දේශපාලන මධ්‍යස්ථ මතවාද පවා වඩාත් අන්තවාදී තැනකට ගොස් තියෙනවා. දකුණු පක්ෂික මතවාද අතිශය රැඩිකල් වෙලා. ධනවාදයේ සහ පාරිසරික අර්බුදයේ ගැඹුර වැඩිවන තරමට, අපට ස්ථාවර තැනකට ඒමට ලැබෙන විසඳුම්ද ඒ හා සමානව රැඩිකල් විය යුතුමයි.” — නඕමි ක්ලේන්

ට්‍රිලියනපතියන් බිහිවීම, මානව වර්ගයාම අතුගා දැමිය හැකි බවට එහි නිර්මාපකයන්ම පිළිගන්නා AI පද්ධති නිර්මාණය වීම සහ පෘථිවිය දැඩි ලෙස රත් කරන බලශක්ති පද්ධති පවත්වාගෙන යාම වැනි අතීතයේදී සිතාගැනීමට පවා නොහැකි වූ දේවල් වර්තමාන සමාජය සාමාන්‍යකරණය කර ඇති බව ඇය පෙන්වා දෙන්නීය.

2. No Logo සිට The Shock Doctrine දක්වා: බුද්ධිමය පරිණාමය

දශක තුනකට වැඩි කාලයක ඇගේ මාධ්‍යවේදී චාරිකාව පිළිබඳව අදහස් දක්වමින්, ඇගේ ලේඛන කලාව පරිණාමය වූ අයුරු ඇය විස්තර කළාය:

• පසුබිම: වැඩවර්ජනවලට සම්බන්ධ වී අසාධු ලේඛනගත වූ (blacklisted) ඩිස්නි චිත්‍ර ශිල්පී සීයා, වියට්නාම් යුද්ධයට එරෙහි වූ දෙමාපියන් සහ කාන්තා අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් පෙනී සිටි සිනමාකාරිනියක වූ මව ඇතුළු සමාජ ක්‍රියාකාරී පවුල් පසුබිමක් ඇයට තිබිණි.
• No Logo (1999): සේවා අංශයේ වෘත්තීය සමිති සහ ඇඟලුම් කම්හල් පදනම් කරගනිමින් ලියැවුණු මෙම කෘතිය, සමාගම්වල Brand නාමයන් සහ නියෝ-ලිබරල් ප්‍රතිපත්ති විවේචනය කළේය.
• The Shock Doctrine (2007): ඉරාක ආක්‍රමණයෙන් පසු සහ කැටරිනා සුළි සුළඟින් පසු කළ වාර්තාකරණයෙන් “Disaster Capitalism” (ව්‍යසන ධනවාදය) නමැති සංකල්පය හඳුන්වා දුන් අතර, අර්බුද අවස්ථාවලදී සමාගම් සහ රජයන් රාජ්‍ය වත්කම් පෞද්ගලීකරණය කරන ආකාරය විස්තර කෙරිණි.
• Doppelganger (2023): කුමන්ත්‍රණ සංස්කෘතිය (conspiracy culture) සහ කොවිඩ් සමයේ ආරක්ෂක පද්ධති පිළිබඳ ඇති වූ බිය, එන්නත් විරෝධී ව්‍යාපාර වෙත යොමු වූ ආකාරය සාකච්ඡා කළාය.

3. “End Times Fascism” සහ Accelerationism

තමාගේ නවතම කෘතිය හරහා ව්‍යසන ධනවාදය තවත් භයානක දේශපාලන සන්ධානයක් බවට පත්ව ඇති අයුරු ඇය පෙන්වා දෙයි. එහි ප්‍රධාන පාර්ශ්වයන් 3කි:

1. ආගමික අන්තවාදීන් (Religious End-Timers): ලෝක විනාශය පිළිබඳ අනාවැකි සැබෑ කරගැනීමට අර්බුද සහ යුද්ධ සාදරයෙන් පිළිගන්නා කණ්ඩායම්.
2. සිලිකන් වැලි තාක්ෂණික ප්‍රධානීහු (Tech Oligarchs): පීටර් ටීල් (Peter Thiel) සහ ඉලෝන් මස්ක් (Elon Musk) වැනි අය, මෙන්ම Palantir සහ Anduril වැනි සමාගම් මඟින් පාලනයකින් තොර තාක්ෂණය සහ ස්වයංක්‍රීය ආයුධ නිපදවමින්, අනෙක් පසින් බංකර් (bunkers) සහ පෞද්ගලික දූපත් නගර (Próspera) නිර්මාණය කරමින් ආරක්ෂිත ක්‍රමවේද සකස් කරති.
3. අන්ත දකුණේ මතධාරීන් (Far-Right Militants): සීමා මායිම් දැඩි කිරීම, ජනතාව පිටුවහල් කිරීම සහ ජාතිවාදී මතවාද පතුරුවන කණ්ඩායම්.

මෙම තාක්ෂණික කෝටිපතියන් කියන දේ නොසලකා හැරීම භයානක බවත්, Internet Memes සහ Trolling භාවිත කරමින් ජනතාව නොමඟ යැවීම ඔවුන්ගේ දේශපාලන උපායමාර්ගයක් බවත් ක්ලේන් පෙන්වා දෙයි.

4. ෆැසිස්ට්වාදය ධනවාදයේ ආරක්ෂක ප්‍රතිචාරයක් ලෙස

ෆැසිස්ට්වාදය යනු “ධනවාදයේ දරුණුතම ප්‍රතිචාරය” ලෙස ක්ලේන් අර්ථ දක්වයි. දැවැන්ත ආර්ථික අර්බුද හමුවේ ජනතාවගේ කෝපය, පද්ධතියේ වැරදිවලට හෝ කෝටිපති පන්තියට එරෙහිව යොමු වීමට නොදී, සංක්‍රමණිකයන් සහ සුළුතර ජන කොටස් වෙත එල්ල කිරීම ෆැසිස්ට්වාදයේ ස්වභාවයයි.

5. AI බුබුල සහ ඉදිරියේදී පැමිණෙන ආර්ථික කඩාවැටීම

කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) සඳහා අවශ්‍ය අධික බලශක්තිය සැපයීමට Google, Microsoft, Amazon සහ Elon Musk වැනි අය නැවතත් ෆොසිල ඉන්ධන භාවිතය ඉහළ නංවමින් සිටින බව ඇය පවසන්නීය.

එසේම, AI තාක්ෂණය පදනම් කරගෙන කොටස් වෙළඳපොළ තුළ දැවැන්ත ආර්ථික බුබුලක් (stock market bubble) නිර්මාණය වී ඇති අතර, එය පිපිරී ගියහොත් සිදුවන ආර්ථික හානිය 2008 වසරේ ලෝක මූල්‍ය අර්බුදයට වඩා බරපතල විය හැකි බවට ඇය අනතුරු අඟවන්නීය. එහි වන්දිය නැවතත් ගෙවීමට සිදුවන්නේ සාමාන්‍ය ජනතාවටයි.

6. පොදු පදනමක් සොයා ගැනීම සහ ධනවාදයෙන් ඔබ්බට යාම

කෙසේ වෙතත්, දේශපාලන වශයෙන් මතවාද දෙකක සිටි ජනතාව පවා තම ප්‍රදේශවල ඉදිවන ශබ්දයෙන් සහ බලශක්ති පරිභෝජනයෙන් අධික AI Data Centers වලට එරෙහිව එකට එකතු වන ආකාරය ඇය උදාහරණ ලෙස පෙන්වා දෙන්නීය.

නිවාස අයිතිය, නොමිලේ සෞඛ්‍යය සහ පරිසරය සුරැකීම වැනි ජනතාවගේ මූලික අවශ්‍යතා පදනම් කරගත් දේශපාලනයක් මඟින් මෙම අර්බුදයෙන් ගොඩ ආ හැකි බවත්, ධනවාදයේ සීමාවන් හඳුනාගෙන ජනතාවගේ පැවැත්මට මුල්තැන දෙන ආර්ථික ක්‍රමවේදයකට මාරුවීම අත්‍යවශ්‍ය බවත් ඇය අවධාරණය කරයි.

නිගමනය

නඕමි ක්ලේන්ගේ මෙම දීර්ඝ විශ්ලේෂණය මඟින් පෙන්නුම් කරන්නේ, කෘත්‍රිම බුද්ධිය, පාරිසරික විනාශය සහ අන්තවාදී දේශපාලනය එකට එකතු වූ අනාගතයකට අප මුහුණ දී සිටින බවයි. ආයතනික ලාභයට වඩා මානව සුබසාධනයට මුල්තැන දෙන දැවැන්ත පරිවර්තනයක් සිදු නොවුණහොත්, එහි බරපතල විපාක විඳීමට මුළු මහත් මානව වර්ගයාටම සිදුවනු ඇත.