කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) මානව හැකියාවන් අභිබවා යන දිනයක මිනිසාට සහ මානව සමාජයට කුමක් සිදුවේද? Edunation Sri Lanka පළමු කතාංගයේදී, ප්‍රවීණ මාධ්‍යවේදී හා ලේඛක චන්දන සූරියබණ්ඩාර සහ තරුණ පරපුර නියෝජනය කරන සෙනුදි අතර පැවති සාකච්ඡාවට පාදක වූයේ චන්දන සූරියබණ්ඩාර විසින් රචිත ‘ලිබ්‍රා’ (Libra) විද්‍යා ප්‍රබන්ධ නවකතාවයි. AI තාක්ෂණයේ සීඝ්‍ර ගමන හමුවේ මානව වර්ගයා මුහුණ දෙන අභියෝග හා අනාගතය පිළිබඳ ගැඹුරු සමාජීය කතිකාවක් එමගින් විවර කෙරේ.

‘ලිබ්‍රා’ මවන 2200 ලෝකය: සියල්ල සම්පූර්ණ සමාජයක මිනිසා අසතුටින් වන්නේ ඇයි?

‘ලිබ්‍රා’ කතාව දිගහැරෙන්නේ වර්ෂ 2200 පසුබිම් කරගෙනය. එම ලෝකය බාහිරින් බලන කල පරිපූර්ණයි. ස්වභාවික විපත්, ආහාර හිඟකම, ලෙඩ රෝග හෝ පරිසර දූෂණය එහි නැත. මිනිසාගේ සුබසිද්ධිය උදෙසාම නිර්මාණය වූ සුපිරි කෘත්‍රිම බුද්ධි පද්ධතියක් (Superintelligence) සමස්ත ලෝක පාලනයම මෙහෙයවයි.

නමුත් මේ පරිපූර්ණත්වය ඇතුළත ගැඹුරු මානසික අර්බුදයක් නිර්මාණය වේ. සියලු පහසුකම් තිබුණද මිනිසුන් ජීවත් වන්නේ දැඩි මානසික පීඩාවකින් සහ අසතුටකිනි. “මානව වර්ගයාගේ යහපත උදෙසා සියල්ල කරදී තිබියදීත් මිනිසා අසතුටින් පසුවන්නේ මන්ද?” යන්න තේරුම් ගත නොහැකි වන සුපිරි AI පද්ධතිය, මිනිසාගෙන් අහිමි වූ දේ සොයා නැවත අතීතයට—එනම් AI යුගයේ ආරම්භය සනිටුහන් වූ 2020 දශකයට—පැමිණෙයි.

2200ට පෙර මේ ලෝකය අප හමුවට ඒවිද?

නවකතාව 2200 වසර පාදක කරගත්තද, සැබෑ ලෝකයේ AI වර්ධනය වන වේගය දෙස බලන විට මෙම තත්ත්වය ඊට බොහෝ කලින් උදා විය හැකි බව සාකච්ඡාවේදී අවධාරණය කෙරේ.

• තාක්ෂණික පිම්ම: 2022 වසරේ ChatGPT කරළියට පැමිණීමෙන් පසු ගතවූ කෙටි කාලය තුළ ජනක AI (Generative AI), වීඩියෝ නිර්මාණ තාක්ෂණයන් (Sora) මෙන්ම පරිසරය තේරුම් ගෙන ක්‍රියා කළ හැකි ‘Physical AI’ දක්වා තාක්ෂණය දියුණු වී ඇත.
• රොබෝ තාක්ෂණයේ ප්‍රගතිය: NVIDIA, Tesla ඇතුළු ලොව ප්‍රමුඛ පෙළේ සමාගම් මානව රූපී රොබෝවරුන් (Humanoid Robots) එදිනෙදා ජීවිතයට ගෙන ඒමට කටයුතු කරමින් සිටී.
• ඉදිරි දශක දෙකක කාලය: ඉලෝන් මස්ක් වැනි තාක්ෂණික නායකයන්ගේ පුරෝකථන අනුව ඉදිරි වසර කිහිපය තුළ AGI (Artificial General Intelligence) තත්ත්වයටද, 2040–2050 වන විට සුපිරි බුද්ධිය (ASI) දක්වාද තාක්ෂණය ගමන් කළ හැකි බව පෙන්වා දෙයි. එබැවින් ‘ලිබ්‍රා’ හි එන අනාගතය තවත් වසර 170ක් ඈතින් නොව, තවත් දශක කිහිපයකින් ළඟාවීමේ ඉඩක් පවතී.

ඩොපමයින් බිඳවැටීම සහ ජීවිතයේ අරමුණ අහිමි වීම

මිනිසාගේ එදිනෙදා වැඩකටයුතු, රැකියා සහ සත්කාරක සේවාවන් පවා රොබෝවරුන් විසින් භාරගන්නා ලෝකයක මිනිසා මුහුණ දෙන ප්‍රධානතම අභියෝගය වන්නේ ‘ජීවත් වීමේ අරමුණ’ (Purpose of Life) ගිලිහී යාමයි.

මිනිස් මනස තෘප්තිමත් වන්නේ අභියෝග ජය ගැනීම, මහන්සි වී වැඩ කිරීම, වැරදි කිරීම සහ ඒවායින් ඉගෙන ගැනීම තුළිනි. මොළය තුළ ඩොපමයින් (Dopamine) නිපදවෙමින් සතුටක් ජනනය වන්නේ වෙහෙස වී යමක් අත්පත් කරගත් විටය. සියලු දේ AI මගින් ක්ෂණිකව කර දෙන පරිසරයක, මිනිසා අරමුණක් රහිත නිකරුණේ කාලය ගත කරන්නෙකු බවට පත්වීමේ බරපතළ අවදානමක් නිර්මාණය වේ.

එමෙන්ම වර්තමානයේ සමාජ මාධ්‍ය හරහා ක්‍රියාත්මක වන ‘අවධානය පිළිබඳ ආර්ථිකය’ (Attention Economy) නිසා මිනිසා තාක්ෂණික බුබුළක් (Attention Bubble) තුළ සිරවී, සැබෑ සබඳතාවලින් හුදෙකලා වෙමින් සිටියි.

සුපිරි බුද්ධිය හමුවේ මිනිසා සතු සැබෑ ශක්තිය: සහකම්පනය සහ අපේ අඩුපාඩු

AI පද්ධතියකට ට්‍රිලියන ගණනක දත්ත කිසිදු දෝෂයකින් තොරව ගණනය කළ හැකි වුවද, යන්ත්‍රයකට කිසිදා ළඟා විය නොහැකි මානව ගුණාංග රැසක් පවතී.

• අපේ අසම්පූර්ණත්වය (Human Flaws): මිනිසා පරිපූර්ණ නැත. මිනිසුන් වැරදි කරයි, තර්කානුකූල නොවන තීරණ ගනී, හැඟීම්බර වේ. චන්දන සූරියබණ්ඩාර පෙන්වා දෙන්නේ අප ‘මිනිසුන්’ බවට පත්කරන්නේ එම අසම්පූර්ණත්වය සහ අවුල්සහගත බව විසින් බවයි.
• සහකම්පනය (Empathy): අනෙකාගේ වේදනාව තමන්ගේ කරගැනීම, ආදරය, කරුණාව සහ පරාර්ථකාමී බව යන්ත්‍ර සූත්‍රවල ඇල්ගොරිතම මගින් ප්‍රතිනිර්මාණය කළ නොහැක.
• සැබෑ සබඳතා: තිරයක් හෝ යන්ත්‍රයක් ඉදිරියේ හුදෙකලා නොවී, මුහුණට මුහුණ බලා කතාබහ කිරීම සහ මිනිස් බැඳීම් පවත්වා ගැනීම මානුෂීය පැවැත්මට අත්‍යවශ්‍ය වේ.

අනාගත පරපුරට පණිවිඩය

තාක්ෂණයේ ආගමනයෙන් බිය වී පලා යාමට හෝ එය ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට අවශ්‍ය නැත. ලෝක ප්‍රවණතා සමඟ ඉදිරියට යමින් AI තාක්ෂණය තමන්ගේ පාලනයට නතු කරගත යුතුය. එහෙත් එම තාක්ෂණික ලෝකය තුළ නොනැසී පැවතිය හැක්කේ තාක්ෂණය සමඟ තරග කිරීමෙන් නොව, අප සතු මානුෂීය ගුණධර්ම සහ සහකම්පනය ප්‍රබලව ආරක්ෂා කර ගැනීමෙනි.

මිනිස්කම, නිර්මාණශීලීත්වය සහ අව්‍යාජ මානව සබඳතා රැකගැනීමට අනාගත පරපුර සමත් වුවහොත්, ‘ලිබ්‍රා’ නවකතාවේ එන අඳුරු අනාගතය සැබෑවක් නොවී හුදු ප්‍රබන්ධයක් ලෙසම කුණු කූඩයට දමා වැළලී යනු ඇතැයි කතුවරයා සිය ප්‍රාර්ථනය ලෙස අවධාරණය කරයි.